Het artikel van George Kennan in de New York Times van 2 mei 1998
|
Het artikel van George Kennan in de New York Times van 2 mei 1998 |
Vier jaar geleden, op 22 februari 2022, startte Rusland een grootschalige militaire operatie in Oekraïne, officieel om de recentelijk erkende republieken Donetsk en Loegansk te ondersteunen. Voor westerse leiders, de media en zelfs sommige van onze collega's en vrienden in de vredesbeweging begon het verhaal daar: een “niet-uitgelokte” invasie, zonder reden, zonder voorgeschiedenis, zonder context...
Maar wanneer we deze militaire operatie in historisch perspectief plaatsen, ontvouwt zich een ander verhaal: niet die van een aanval door Rusland op een land dat door de NAVO wordt ‘gesteund’, maar veeleer die van een aanval op Rusland door de NAVO – en de voorbereidingen daarvoor waren al lang voor 2022 begonnen, vrijwel direct na de ineenstorting van de Sovjet-Unie.
Rusland, historische vijand van de NAVO
De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie werd in 1949 opgericht, expliciet “om zich te beschermen tegen de Sovjet-Unie”1. Achteraf gezien lijkt het een tragische grap dat de grootste koloniale en imperialistische mogendheden van dat moment zich bedreigd voelden, theatraal verklaarden “bang te zijn” en de noodzaak voelden om zich te beschermen tegen een uitgeput land dat het grootste deel van de oorlog tegen het nazisme had gedragen. Na de opname (in 1955) van het westelijke deel van een nauwelijks ontnazificeerd Duitsland, na de benoeming van voormalige nazi-officieren2, die waren opgevoed met haat tegen Rusland en het doel om het te vernietigen, in de hoogste functies van de NAVO, kon men zich afvragen welke partij zich bedreigd mocht voelen.
De ineenstorting van de USSR heeft meerdere oorzaken, maar een daarvan is zeker de voortdurende militaire druk van het Atlantisch Bondgenootschap.
Het verdwijnen van haar officiële bestaansreden betekende niet het einde van de NAVO, en dat feit alleen al belicht haar ware aard: een overbewapend militair bondgenootschap, bewaker van de westerse hegemonie onder leiding van de Verenigde Staten, vastbesloten om alles te breken wat deze hegemonie in gevaar zou kunnen brengen. Rusland, erfgenaam en hart van de USSR, was en blijft de grootste bedreiging voor deze imperiale orde.
De begin jaren negentig besloten opmars van een historisch vijandige coalitie naar Russisch grondgebied kon alleen maar als een agressie worden beschouwd.
“Not one inch”
Ondanks de beroemde mondelinge belofte van James Baker aan Gorbatsjov – "de NAVO zal zich geen centimeter naar het oosten uitbreiden " – heeft de NAVO zich sinds de val van de USSR systematisch dichter bij Rusland genesteld en één voor één de voormalige landen van het Warschaupact opgeslorpt, tot aan de voormalige Sovjetrepublieken in de Baltische staten, op 150 km van Sint-Petersburg, de tweede stad van het land. Dit ondanks de waarschuwingen dat deze opmars op termijn zou leiden tot een open conflict met Rusland.
Zo waarschuwde George Kennan, een van de initiatiefnemers van de ‘Koude Oorlog’, al in 1998 voor de gevolgen van het uitbreidingsbeleid van de NAVO:
“Ik denk dat de Russen geleidelijk aan zeer negatief zullen reageren en dat dit hun beleid zal beïnvloeden. Ik denk dat dit een tragische vergissing is. Er was geen enkele reden voor. Niemand bedreigde iemand anders. Deze uitbreiding zou de grondleggers van dit land zich in hun graf doen omdraaien. We hebben ons ertoe verbonden een hele reeks landen te beschermen, terwijl we noch de middelen, noch de intentie hebben om dat serieus te doen. [De uitbreiding van de NAVO] was slechts een lichtzinnige actie van een Senaat die niet echt geïnteresseerd is in buitenlandse zaken... Natuurlijk zal Rusland negatief reageren, en dan zullen [de voorstanders van de uitbreiding van de NAVO] zeggen dat we altijd al hebben gezegd dat de Russen zo waren, maar dat is gewoon niet waar”3
Maar weinig politici toonden toen blijk van een dergelijke helderheid. Een video uit 1997 toont eerder een minachtende en spottende Joe Biden4 :
“Waar kunnen ze heen? ... Ze hebben mij gezegd dat ze deze uitbreiding van de NAVO niet willen. Ze weten dat het niet in hun belang is op het gebied van veiligheid, enzovoort, enzovoort. Ze zeggen tegen mij: ‘Als u dat doet, kunnen we ons dan misschien tot China wenden?’ En ik kon het niet laten om de uitdrukking uit mijn staat te gebruiken en tegen mijn gesprekspartner te zeggen: ‘Veel succes. En als dat niet werkt, probeer dan Iran.’ (lacht)”
Tegelijkertijd werden verdragen opgezegd, trokken de Verenigde Staten zich eenzijdig terug uit het verdrag inzake kernwapens met een middellange reikwijdte en werden de tactische kernbommen die bij de NAVO-bondgenoten waren gestationeerd, vervangen door ‘verbeterde’ versies, waarvan het daadwerkelijke gebruik in geval van een conflict waarschijnlijker werd, en werden onderdelen van het ‘raketafweersysteem’ geïnstalleerd in Polen en Roemenië, waardoor het hele systeem van de theorie van nucleaire afschrikking werd.onderuitgehaald.. In 1999 veroorzaakte de NAVO het definitieve uiteenvallen van Joegoslavië en vestigden de Verenigde Staten hun grootste basis in Europa in de provincie Kosovo, die van Servië was afgescheiden. Hoewel dit destijds (2017) weinig aandacht kreeg, sneed de toetreding van het afgescheiden Montenegro tot de NAVO, zonder de bevolking om haar mening te vragen, Rusland af van een strategische toegangsweg tot de Adriatische Zee5.
In 2014 voorkwam de vreedzame terugkeer van het historisch Russische schiereiland de Krim naar Rusland, waar de inwoners al lang om hadden gevraagd, dat de marinebasis van Sebastopol in handen van de NAVO zou vallen en dat Rusland zijn toegang tot de Middellandse Zee zou verliezen: een defensieve zet, die vanuit Russisch oogpunt onontbeerlijk was – en juridisch gezien niet veel meer betwistbaar dan bijvoorbeeld de afscheiding van Kosovo of Montenegro.
München, 2007
De uitbreiding van de NAVO vormde een directe wezenlijke bedreiging voor Rusland. Moskou en Washington waren zich daar terdege van bewust; alleen onze media houden ons voor dat de NAVO een welwillende, onschuldige en beschermende organisatie is.
In 2007 hield Poetin een historische toespraak6 op de veiligheidsconferentie in München, waarin hij in de eerste plaats herinnerde aan het beginsel van collectieve veiligheid - “Het universele en ondeelbare karakter van veiligheid komt tot uiting in het basisprincipe: ‘de veiligheid van iedereen betekent de veiligheid van allen’” - en benadrukte hij de afwijzing van de eenzijdigheid van de Verenigde Staten en de noodzaak van solidariteit en eerbiediging van het internationaal recht.
“We zijn getuige van een toenemende minachting voor de fundamentele beginselen van het internationaal recht. Sterker nog, bepaalde normen en in feite bijna het hele rechtssysteem van één staat, in de eerste plaats natuurlijk de Verenigde Staten, zijn over de nationale grenzen heen getreden op alle gebieden: in de economie, de politiek en op humanitair gebied, en worden aan andere staten opgelegd. Wie kan daarmee tevreden zijn?
In internationale aangelegenheden wordt steeds vaker de wens geuit om een bepaald probleem op te lossen op basis van wat men politieke opportuniteit noemt, gebaseerd op de politieke toestand.
Dit is uiteraard zeer gevaarlijk, niemand voelt zich nog veilig, en ik wil dat benadrukken, omdat niemand zich nog kan verschuilen achter het internationaal recht. Het is duidelijk dat dit beleid een katalysator is voor de wapenwedloop. (...)
Ik ben ervan overtuigd dat we op dit cruciale moment de veiligheidsarchitectuur van de hele wereld grondig moeten herzien.”
Poetin wees daar expliciet op de onoplosbare dreiging die de uitbreiding van de NAVO voor Rusland vormde:
“Ik denk dat het duidelijk is dat de uitbreiding van de NAVO niets te maken heeft met de modernisering van het bondgenootschap zelf of met het waarborgen van de veiligheid in Europa. Integendeel, het is een ernstige provocatie die het wederzijdse vertrouwen ondermijnt. En we hebben het recht ons af te vragen: tegen wie is deze uitbreiding gericht? En wat is er geworden van de garanties die onze westerse partners na de ontbinding van het Warschaupact hebben gegeven? Niemand herinnert zich die nog. Maar ik wil dit publiek er graag aan herinneren wat er is gezegd. Ik citeer de toespraak van de secretaris-generaal van de NAVO, de heer Manfred Wörner, op 17 mei 1990 in Brussel. Hij verklaarde toen: ‘Het feit dat wij bereid zijn geen NAVO-leger buiten het Duitse grondgebied te stationeren, geeft de Sovjet-Unie een stevige veiligheidsgarantie’.”
Het is tragisch voor Oekraïne en voor heel Europa dat het Westen, verblind door zijn gevoel van superioriteit, doof is gebleven voor zijn woorden.
“De roodste van alle rode lijnen”
”De toetreding van Oekraïne tot de NAVO is de roodste van alle rode lijnen voor de Russische leiders, niet alleen voor Poetin", schreef William Burns, de Amerikaanse ambassadeur in Rusland, in 2008 in een diplomatieke kabel aan de regering-Bush.
En toch kondigde de NAVO tijdens de top in Boekarest in 2008 rustig aan dat Oekraïne en Georgië tot het bondgenootschap zouden toetreden. Laten we niet vergeten dat uit alle peilingen bleek dat minder dan 25 % van de Oekraïners tot de NAVO wilde toetreden!7
In deze Atlantische ‘Drang nach Osten’ was de essentiële laatste stap de afscheiding van Oekraïne van Rusland en de toetreding tot de NAVO, waardoor het land een platform tegen Rusland werd. “Oekraïne is een essentiële voorpost voor onze fundamentele militaire belangen”, verklaarde Lawrence H. Summers, minister van Financiën van de VS, in 20158.
De regering-Trump heeft in december jongstleden het memo van de ontmoeting tussen G.W. Bush en Poetin, die plaatsvond na de top, vrijgegeven9. De waarschuwing dat dit onvermijdelijk tot een conflict zou leiden, was glashelder. Fragmenten:
"(...) Ik wil nu herhalen wat ik tegen [Condoleezza Rice] en Gates in Moskou heb gezegd over de uitbreiding van de NAVO. Dit is niets nieuws voor u en ik verwacht geen antwoord; ik wil het alleen maar duidelijk maken. Ik wil benadrukken dat de toetreding van een land als Oekraïne tot de NAVO op lange termijn een bron van conflict zal zijn voor u en ons, een langdurige confrontatie.
Er wonen 17 miljoen Russen in Oekraïne, dat is een derde van de bevolking. Oekraïne is een zeer complexe staat.
Het is geen land, dat op een natuurlijke wijze ontstond. Het is een kunstmatig land dat in de Sovjettijd is gecreëerd. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Oekraïne gebieden van Polen, Roemenië en Hongarije, dat wil zeggen bijna heel West-Oekraïne. In de jaren twintig en dertig kreeg Oekraïne gebieden van Rusland, dat wil zeggen het hele oostelijke deel van het land. In 1956 werd de Krim-schiereiland aan Oekraïne toegewezen. Het is een vrij groot Europees land met 45 miljoen inwoners. Het wordt bevolkt door mensen met zeer uiteenlopende mentaliteiten. Als u naar het westen van Oekraïne reist, ziet u dorpen waar alleen Hongaars wordt gesproken en waar de mensen mutsen dragen. In het oosten dragen de mensen kostuums, stropdassen en grote hoeden. De NAVO wordt door een groot deel van de Oekraïense bevolking als een vijandige organisatie beschouwd.
Dit leidt tot de volgende problemen voor Rusland. Het leidt tot de dreiging van militaire bases en nieuwe militaire systemen die in de buurt van Rusland worden ingezet. Dit leidt tot onzekerheid en bedreigingen voor ons. (...)
Met welk doel [de toetreding]? Wat betekent de toetreding van Oekraïne tot de NAVO? Wat zijn de voordelen voor de NAVO en de Verenigde Staten? Er kan maar één reden zijn: de status van Oekraïne in de westerse wereld versterken.
Ik denk niet dat dit de juiste reden is; ik probeer het te begrijpen.
En gezien de uiteenlopende meningen van bepaalde delen van de bevolking over het NAVO-lidmaatschap, zou het land wel eens uit elkaar kunnen vallen. Ik heb altijd gezegd dat er een pro-westers en een pro-Russisch deel is. Momenteel is de macht in handen van de pro-westerse leiders. Zodra zij aan de macht kwamen, raakten zij verdeeld. De politieke activiteit in deze regio weerspiegelt volledig de houding van de bevolking.
(...) 70% van de bevolking is tegen de NAVO. Wij zijn tegen de toetreding van Oekraïne tot de NAVO, maar hoe dan ook, we zouden moeten wachten tot een meerderheid van de bevolking ervoor is, voordat we hen toetreden laten, en niet andersom. (...)”
Antwoord van G.W. Bush: “Een van de dingen die ik bewonder aan u, is dat u niet bang was om dit aan de NAVO te zeggen. Dat is zeer bewonderenswaardig. De mensen hebben aandachtig geluisterd en twijfelden niet aan uw standpunt. Dat was een goede prestatie.”
Goed gedaan, gefeliciteerd – en we gaan verder, alsof er niets is gezegd, op weg naar de aangekondigde oorlog...
Laten we dus ophouden met de fantasieën of de hypocrisie: het gaat hier niet om een invasie van Rusland dat zijn imperium wil herstellen. Het is geen oorlog tussen Rusland en Oekraïne, en dat is het ook nooit geweest, maar wel degelijk een oorlog van de NAVO tegen Rusland, op het grondgebied en met het bloed van de Oekraïners. Dit is niet eens, dit is zelfs niet langer “Russische desinformatie”: dit is wat Boris Johnson zelf in 2024 verklaarde: “We are waging a proxy war”, “Wij voeren een proxy-oorlog in Oekraïne”10. Dat werd in maart jongstleden ook ondubbelzinnig verwoord door de New York Times: “Oekraïne was, in bredere zin, een herhaling van de lange geschiedenis van proxy-oorlogen tussen de Verenigde Staten en Rusland”11 - en de fundamentele inzet van deze oorlog werd door dezelfde Boris Johnson als volgt verwoord: “Als Oekraïne valt, zal dat een ramp zijn voor het Westen, het zal een einde maken aan de westerse hegemonie”12.
Ons hullen in mooie morele en pacifistische principes zal deze realiteit niet uitwissen.
De oorlog is niet in 2022 begonnen
De zogenaamde “revolutie” van Maidan (februari 2014), geleid door neonazistische groeperingen13, en schaamteloos gesteund door de Verenigde Staten en de EU, werd gevolgd door een langdurige burgeroorlog van acht jaar. Volgens officiële cijfers vielen er 14 tot 15 duizend doden. Het nieuwe regime in Kiev, geholpen door openlijk fascistische paramilitaire groeperingen, bombardeerde zijn eigen bevolking in het Russisch sprekende oosten van het land, die in opstand was gekomen tegen de discriminerende wetten en ook, voor dit deel van Oekraïne dat trots is op zijn verzets- en communistische verleden, tegen de officiële rehabilitatie van collaborateurs van Hitlers Duitsland.
In een land dat zo diep verdeeld is door taal, politieke cultuur en geschiedenis, konden dergelijke maatregelen alleen maar tot opstand leiden.
Dat is iets wat we bij ons goed hadden moeten begrijpen: stel je voor dat in een nog steeds unitair België een uitsluitend Vlaamse regering door een staatsgreep aan de macht komt, de collaborateurs van de Tweede Wereldoorlog rehabiliteert en het gebruik van het Nederlands in de administratie en op scholen verplicht stelt. De Waalse bevolking zou zeker geen ‘Poetin’ nodig hebben gehad om in opstand te komen. En als op deze legitieme opstand wordt gereageerd met bommen en het sturen van fascistische paramilitairen, is een burgeroorlog onvermijdelijk.
In een andere situatie zou hier een campagne van verontwaardiging zijn gevoerd, zouden humanitaire organisaties in actie zijn gekomen en zou luidkeels om humanitaire interventie zijn gevraagd... Niets van dat alles is hier natuurlijk gebeurd: de vredesorganisaties zijn over het algemeen stil gebleven, verlamd door de angst om als ‘pro-Russisch’ te worden bestempeld; en de NAVO heeft, zoals haar secretaris-generaal trots verkondigde, de afgelopen acht jaar fors geïnvesteerd in het regime:
“De oorlog is niet in februari vorig jaar [2022] begonnen. De oorlog begon in 2014. En sinds 2014 hebben de NAVO-bondgenoten Oekraïne gesteund met training en uitrusting, zodat de Oekraïense strijdkrachten in 2022 veel sterker waren dan in 2020 en 2014. En dat maakte natuurlijk een enorm verschil toen president Poetin besloot Oekraïne aan te vallen.”14
Jens Stoltenberg heeft volkomen gelijk: de hete oorlog is niet in 2022 begonnen. Hij begon met de staatsgreep van 2014 – en het was de NAVO die de aanval inleidde. Vandaag beweert de agressor dat hij wordt aangevallen en zich moet verdedigen.
“Poetin wil oorlog”
 Zomerkamp voor kinderen in 2017: “Wij zijn de kinderen van Oekraïne! Laat Moskou ten onder gaan! Wij zullen de hele wereld veroveren! Dood, dood aan de Moskovieten!” Sinds 2014 zijn neonazistische jongerenorganisaties prominent aanwezig in Oekraïne. Deze kinderen zijn nu waarschijnlijk oud genoeg om naar het slagveld te worden gestuurd.. https://www.youtube.com/watch?v=CpV16BQfbrQ |
In februari 2015 bekrachtigden de Verenigde Naties de vredesakkoorden van Minsk II, wat overigens betekende dat niet-naleving ervan een schending van het internationaal recht was. Naast het staakt-het-vuren was het centrale punt van deze akkoorden de federalisering van Oekraïne: in een land dat zo verdeeld is, leek een Belgische oplossing inderdaad onontbeerlijk als men de situatie echt wilde pacificeren. Alleen had deze oplossing een ernstig gebrek, zoals terecht werd benadrukt in een document van de National Endowment for Democracy: "Als het Westen druk uitoefent op Oekraïne om de eisen van Rusland inzake Minsk te aanvaarden, zullen de kansen van Oekraïne om ooit toe te treden tot de NAVO verdwijnen, omdat Poetin dan de macht zal hebben om de toetreding van binnenuit te blokkeren. " Men zou toch niet de toetreding van Oekraïne tot de NAVO opgeven voor een simpele kwestie van vrede! Waarom zou het regime in Kiev daar trouwens toe besluiten, terwijl hun grote en almachtige Amerikaanse vriend hen alle nodige hulp beloofde om Rusland te verslaan in een openlijk geplande oorlog?
Een video toont de Amerikaanse senatoren Lindsey Graham en John McCain die in december 2016 het woord richten tot Oekraïense militairen in aanwezigheid van president Porosjenko:
Lindsey Graham: “Uw strijd is onze strijd. 2017 wordt het jaar van de offensief. We zullen allemaal terugkeren naar Washington en druk uitoefenen op Rusland. (...) Onze strijd is niet tegen het Russische volk, maar tegen Poetin. Wij beloven u dat wij uw oproepen in Washington zullen beantwoorden ... en de zaak tegen Poetin voor de hele wereld zullen brengen.”
John McCain: “Ik geloof dat u zult overwinnen. Ik ben ervan overtuigd dat u zult overwinnen, en wij doen alles wat wij kunnen om u te voorzien van wat u nodig heeft om te overwinnen.”15
Hoe had het regime dat met de onbaatzuchtige hulp van de Verenigde Staten in Kiev was geïnstalleerd, met dergelijke garanties ook maar een seconde kunnen overwegen om de akkoorden van Minsk toe te passen? Zoals Angela Merkel achteraf onthulde en François Hollande bevestigde – de twee westerse “garanten” voor de toepassing ervan! : “De akkoorden van Minsk waren een poging om Oekraïne tijd te geven. Oekraïne heeft van die tijd gebruik gemaakt om sterker te worden, zoals we vandaag de dag kunnen zien.” Ze herhaalde overigens alleen maar wat Dmytro Yaroch, oprichter van de fascistische partij Pravy Sektor, had gezegd tegen de pas verkozen Zelensky, die deed alsof hij Minsk serieus wilde nemen: “Minsk is een kans om tijd te winnen, het leger te bewapenen en over te stappen op de beste internationale normen. Het is een kans om te manoeuvreren. Maar meer ook niet!”16
Al met al was Poetin bijna acht jaar lang de enige die vrede in Oekraïne nastreefde, weliswaar met de bijbedoeling om de NAVO daar tegen te houden. Voor iemand die het Sovjetimperium, het tsarenrijk, wil herstellen en heel Europa wil binnenvallen, hield hij zijn kaarten goed verborgen!
Voor de Oekraïense extremisten daarentegen was de komende oorlog tegen Rusland – en de uiteindelijke overwinning van Oekraïne dankzij de steun van de Amerikaanse supermacht – een zekerheid. Sinds 2014 bereidde de NAVO Oekraïne daar intensief op voor. Tijdens de grote militaire manoeuvres Defender 2021, waaraan Oekraïne deelnam, erkende een adviseur van Zelensky dit zonder omwegen: "We trainen voor, laten we het maar eerlijk zeggen, oorlog met Rusland”17. In een interview uit 2019 stelt Olekseï Arestovitch, destijds een naaste adviseur van Zelensky, rustig dat een grote oorlog met Rusland de toetreding van Oekraïne tot de NAVO zou verzekeren – na een overwinning die natuurlijk buiten kijf stond18.
In december 2021, twee maanden voor de speciale militaire operatie, overhandigde Moskou plechtig aan de echte machthebbers, de Verenigde Staten, een voorstel voor een akkoord en een vredesverdrag, gebaseerd op het principe van wederzijdse veiligheid en met het einde van de uitbreiding van de NAVO en de neutrale status van Oekraïne als gevolg. Een dergelijk verdrag zou waarschijnlijk de vrede in Europa en de integriteit van Oekraïne hebben gewaarborgd, maar ook het einde hebben betekend van het 30 jaar oude plan van de Verenigde Staten om Rusland te verzwakken.
De NAVO heeft het voorstel zonder meer afgewezen.
De pacifistische gewetens waren toen erg stil.
Roland Marounek
1. Cf Valeurs et principes fondamentaux du Traité sur le site de l’OTAN
2. Tel Adolf Heusinger, ancien chef d’État-major de Hitler, devenu en 1961 président du comité militaire de l'OTAN. Cf. csotan.org/textes/doc.php?art_id=1466
3. New-York Times, 2 mai 1998
4. youtube.com/watch?v=JmhjMLqHUUs
5. Le Soir, 3/06/2017, Le Monténégro rejoint les rangs de l’Otan: Moscou enrage
6. https://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMDictionnaire/1886
7. Le Vif, 28/12/2012, Seuls 19% des Ukrainiens favorables à une adhésion à l’Otan
8. Paul Moreira, Les Masques de la révolution, 2015
9. National Security Archive
10. The Telegraph, 28/11/2024
11. New-York Times 29/03/2025
12. Daily Mail, 12/04/2024
13. voir « Les Masques de la révolution »
14. nato.int, 14/02/2023
15. youtube.com/watch?v=ei1iPn5F3Os
16. Obozrevatel Incident, 27 mai 2019
17. UAWire, 4/04/2021
18. youtube.com/watch?v=1xNHmHpERH8
19. Cf. csotan.org/textes/doc.php?art_id=1096